تبلیغات
نسل سوخته

ژان باتیست سه، اقتصاددان، اندیشمند و نویسنده قرن هجدهم اروپاست که آثار و کتب قابل توجهی در باب اصول علم اقتصاد و روش های موفقیت در فعالیت های اقتصادی دارد. سه اولین کسی است که تقسیم معروف علم اقتصاد به مباحث تولید، توزیع و مصرف را مطرح ساخت؛

نسل سوخته ... اقتصاد دان مغرور!

از طرف دیگر او به عنوان مفسر افکار آدام اسمیت شناخته می شود. تاسیس و مدیریت یک کارخانه صنعتی و فعالیت های اقتصادی مهم، در کنار مطالعه علوم و کتب اقتصادی باعث موفقیت و معروفیت وی گشته است. نظریات و رویکردهای ژان باتیست در زمینه اصول اقتصادی قابل توجه و مهم می باشد.


وی بعد از ترک سیاست، به امور صنعتی و کارهای بازرگانی مشغول شد، توسعه صنایع نساجی در فرانسه و رواج فعالیت های کشاورزی او را به این کار علاقه مند ساخت. از آن جایی که صنایع روز به روز در حال گسترش و رشد بود، مدتی ذهن و انگیزه خود را معطوف به این کار کرد، لذا یک کارخانه نخ ریسی در فرانسه تاسیس نمود و از فعالیت های این کارخانه، ثروت قابل توجهی را به دست آورد.

هنوز مدتی از موفقیت او در این کار نگذشته بود که مامور تدریس اقتصاد صنعتی در یک از دانشکده های معروف گشت و سرانجام در سال 1830 به سمت استاد کلژدوفرانس انتخاب شد. اولین اثر مهم ژان باتیست «کتاب اقتصاد یا توضیحی ساده پیرامون چگونگی تشکیل، توزیع و مصرف ثروت» می باشد، دومین کتاب او با نام «اصول اقتصاد» در سال 1817 انتشار یافت، اثر بعدی او «دوره کامل علم اقتصاد» در شش جلد منتشر شد.

آرا و اندیشه ها:

ژان باتیست سه به افکار و نظریات آدام اسمیت علاقه زیادی داشت و بسیاری از کتب و نوشته های اسمیت را تفسیر و بسط داده است. او مطالعه کتاب «ثروت ملل» را الگویی برای اندیشه های اقتصادی خود معرفی می کند، به همین دلیل سه به عنوان مفسر افکار اسمیت شناخته می شود. او در این زمینه می نویسد: «کتاب آدام اسمیت مجموعه ناهماهنگی از افکار صحیح و مشاهدات شخصی او است. مطالعه این کتاب روش بررسی های علمی اقتصادی را به من آموخت و من توانستم به کمک آن خود به سلیقه خویش به تفحص و کنجکاوی بپردازم. اکنون دیگر نمی توان مرا جزء هیچ یک از مکتب های اقتصادی موجود دانست.»

ژان باتیست سه کسی است که تقسیم معروف علم اقتصاد به مباحث تولید، توزیع و مصرف را مطرح ساخت. فعالیت های اقتصادی و صنعتی سه در کنار علوم و اطلاعات اقتصادی باعث موفقیت و معروفیت او گشته است. بر خلاف بسیاری از اقتصاد دانان که فقط از طریق مطالعه علمی و روش اسنادی به بیان و توضیح اصول اقتصادی می پردازند، فعالیت های اقتصادی و اشتغال او به امور کشاورزی و صنعتی باعث پیدایی نظریه های بدیع و قابل اجرا شده است. این موفقیت باعث غرور وی شده بود که در نوشته ها و لحن بیان رساله های او مشخص گشته است که بسیاری از فعالیت ها را وظیفه اقتصاددان و صاحبان صنایع می داند. در این مقاله،مهم ترین رویکردها و نظریات سه بیان می شود:

تولید؛ خلق و ایجاد فایده برای بشر

ژان باتیست سه به مسئله تقسیم کار اهمیت زیادی می دهد و مبادله را اساس زندگی اقتصادی معرفی می کند. از دید او مبادله اقتصادی، امری است که انسان را از دیگر موجودات متمایز می سازد، در جریان مبادله، کالا یا اشیای مورد مبادله ارزش و اهمیت نمی یابد، بلکه نفس عمل و ارزش فعالیت است که جنبه غیرمادی و ارزش دارد. سه در فعالیت های اقتصادی، توجه خود را به فایده عملی آن در زندگی اجتماعی معطوف داشته و امر تولید را ایجاد کالا و اجناس مادی نمی داند، بلکه خلق و ایجاد «فایده» تلقی می نماید.

ژان باتیست سه، نوع خاصی از فعالیت های اقتصادی را به عنوان منبع ثروت و سود معرفی نمی کند، بلکه تمام فعالیت های انسانی، اعم از کشاورزی، صنعتی و تجارت را مهم و ارزشمند تلقی می کند، زیرا در حیات اجتماعی انسان، باعث تسهیل امور و راحتی بشر و رفع نیازها و تامین احتیاجات او می گردد. بنابراین هر فعالیتی که مبدا فایده و خدمت برای انسان باشد، دارای بهره وری اقتصادی است. برخلاف فیزیوکرات ها که برتری را به کشاورزی داده و تجارت را غیرمهم می دانند، سه تمام فعالیت ها را مهم و ارزشمند معرفی می کند.

جایگاه صنعت در اقتصاد

از آن جایی که ژان باتیست سه خود صاحب صنعت و کارخانه دار بود، اساس توسعه و فعالیت صنعتی را مورد توجه قرار داده و روند و جریان های مربوط به آن را تحلیل می کند. او توسعه صنعتی را به سه عامل ربط می دهد: ازدیاد و فراوانی سرمایه، پیشرفت فنون، قبول اصالت وظیفه و شخصیت اقتصادی کارفرما در جامعه. هر فعالیت صنعتی نیازمند سرمایه و ثروت زیادی است تا بتوان در نهایت دقت و آسودگی به تامین ابزار و ماشین آلات مورد نظر پرداخت، بدون سرمایه کافی، نمی توان به امور صنعتی پرداخت.

فعالیت صنعتی برای موفقیت خود علاوه بر سرمایه به فناوری و تخصص نیاز دارد، بخصوص با پیشرفت علوم و وجود رقابت بین کارخانه داران و صاحبان صنایع، امتیاز اصلی در فناوری است. برخی اصول و قواعد اقتصادی هستند که جزء وظایف اربابان صنایع که اقتصاد یک جامعه را در دست دارند، تلقی می شود و آنها باید با مراجعه به وجدان اقتصادی و قبول اصل وظیفه، شایستگی خدمت به مردم را داشته باشند، هدف باید خدمت و ایجاد فایده برای حیات اجتماعی باشد.

دخالت دولت در اقتصاد

ژان باتیست سه از طرفداران دخالت دولت در فعالیت های اقتصادی است، برخلاف بعضی از اقتصاددانان و فیلسوفان که دخالت دولت در عرصه اقتصادی را باعث تداخل امور و تضعیف پیکره اقتصاد ملی می دانند، وی مداخله نهادهای دولتی را لازمه موفقیت اقتصاد و تعادل عرضه و تقاضا می داند. البته او برای این مداخله، استثناهایی قائل شده و در برخی از رویکردها و فعالیت های اقتصادی دخالت دولت را بیجا می داند، مثلاً زیان مداخله دولت در تجارت بیشتر از صنعت و در صنعت بیشتر از کشاورزی است. در عین حال مداخله دولت در برخی فعالیت های کشاورزی می تواند مفید باشد. سه برای دخالت دولت در فعالیت های گوناگون، استثنا و تفاوت هایی قائل شده است.

قانون بازارها

قانون معروف بازارها «La Ioi des debouches» را می توان چنین خلاصه کرد: «کالاها و خدمات را تنها می توان با کالاها و خدمات معاوضه نمود.» از دید ژان باتیست سه، پول معیار و وسیله ای برای معاملات و مبادلات نمی باشد، اصل با نوع فعالیت و ارزش در آن است. پول وسیله ای برای تسهیل امور اقتصادی و مبادله بوده و نمی تواند به عنوان یک اصل مورد توجه قرار گیرد. او در فعالیت اقتصادی به مسئله رفع نیازها و تلاش برای تولید توجه داشت و پول را ابزاری برای نیل به اهداف می دانست.تولید کالا به خودی خود، بازار فروش محصولات تولید شده را ایجاد می کند، زیرا بهای هر شیء لزوماً معادل قیمت عوامل تولیدی است که در آن به کار رفته و به صورت درآمدهای مختلف توزیع شده اند. ژان باتیست سه از بیان این قانون به چند نتیجه می رسد: اولاً پدیده کم پولی وجود خارجی ندارد، زیرا هر کالایی به محض تولید قوه خرید خود را ایجاد می نماید، ثانیاً پول وسیله ای است که لحظه فروش کالا را با زمان خرید کالا به هم مرتبط می کند و نمی تواند به خودی خود قوه خرید تلقی شود.

نقد:

برخی از مفسرین، ژان باتیست سه را مورد انتقاد قرار داده اند، افکار و نوشته های او را دارای جنبه دستوری خوانده اند، زیرا وی به دلیل موفقیت خود در فعالیت های اقتصادی، تنها اصول مورد نظر خود را درست و منطقی معرفی می کند، در حالی که تمام فعالیت های تولیدی و امور اقتصادی، قانون و اصول خاص خود را دارد که از جامعه ای به کشوری دیگر متفاوت است، حتی در یک سرزمین به لحاظ تنوع اقلیمی و محیطی نیز، رویکردها و اصول متفاوت از هم می باشد.در باب مداخله دولت در فعالیت های اقتصادی، ژان باتیست سه عقیده و رویکرد ثابتی را بیان نکرده و نظرات متناقض و متفاوتی دارد، گاهی با ارجاع به دیدگاه اسمیت، آزادی اقتصادی را عامل موفقیت می داند و گاهی با مراجعه به واقعیت جامعه و وجود مشکلات اقتصادی در حیات مردم، دخالت نهادهای دولتی را لازم می داند. حیطه دخالت دولت در یک جامعه، به تمام مسائل سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی و تمام امور مربوط به حیات مردم برمی گردد، هدف تسهیل امور اجتماعی و تامین نیازهای اعضای جامعه است، بنابراین دخالت دولت در اقتصاد که یکی از مهم ترین عرصه های جامعه است، از لزومات و مسائل مهم تلقی می شود.ژان باتیست سه از یک طرف فعالیت اقتصادی و صنعتی را بدون سرمایه ناممکن می داند و از طرف دیگر نقش و جایگاه پول را در فعالیت تولیدی و مبادله، پایین می آورد و به مسائلی چون کم پولی و قوه خرید توسط پول اعتقاد دارد. با اینکه عامل پول در مبادله و فعالیت های اقتصادی یک هدف نیست و ارزش در نفس عمل و خدمت به مردم می باشد، بسیاری از تولید کنندگان و پیشه وران و تجار در کنار این هدف مقدس، جهت کسب سود و پول فعالیت می کنند. تحلیل جایگاه درست و صحیح عامل پول در امور تولیدی، می تواند بسیاری از مسائل اقتصادی را حل کند.

امتیاز دهی: