تبلیغات
نسل سوخته
دیدگاه () | 1391/05/18 | دسته‌بندی: سیاسی,

از نویسندگان و متفکران نیمه اول قرن بیستم اروپا که در میان مردم عصر خود، نفوذ و معروفیت داشت، می توان به آلکسی دوتوکویل اشاره نمود. دوتوکویل، از پرنفوذترین نگرش های رقیب مارکس در فلسفه غرب می باشد. وی به عنوان سخنگوی اصلی لیبرالیسم در فرانسه معروف گردید. اندیشه و رویکردهای او را می توان از جهات مختلف مورد مطالعه قرار داد. دیدگاه فلسفی، اجتماعی، تاریخی و سیاسی دوتوکویل نگرش و نظرات او را برجسته ساخته است، اما آنچه دوتوکویل را در میان فیلسوفان غرب معروف ساخته است، رویکرد سیاسی اوست.

نسل سوخته ... دوتوکویل و تحلیل تطبیقی نظام های سیاسی

دوتوکویل، عقاید و اندیشه های در خور توجهی داشت که در کتاب «دموکراسی در آمریکا» (La democratie en Amerique) بیان ساخته است. او در این اثر به مقایسه دو جامعه آریستوکراسی یا حکومت اشرافی با جامعه دموکراتیک می پردازد و در رساله خود به بررسی و تشریح نظام های اقتصادی، سیاسی و اجتماعی حاکم بر نوع جامعه اشرافی و دموکراتیک پرداخته و تأثیرات آن را بر روابط و دیدگاه افراد و اعضای اجتماعی و سرانجام بر توسعه و ترقی اقتصادی و اجتماعی بررسی کرده است.


این اندیشمند فرانسوی، در سال 1805 به دنیا آمد و در سال 1859 درگذشت و کتاب خود را در بین سال های 1845 تا 1849 نگاشته است. در سال 1831 برای انجام یک تحقیق در باب روش اصلاح زندانیان به آمریکا سفر نمود و در مدت یک سال، توانست بررسی هایی در زمینه موسسات و نهادهای دموکراتیک آن کشور انجام دهد. از دید او فشار برای برقرار نمودن آرای همگانی، به عنوان یگانه پایه تمام قوای عمومی در آمریکا و حتی فرانسه محتوم و غیر قابل احتراز می باشد.

با آنکه دوتوکویل، خود را یک نویسنده بی طرف معرفی می کند، اما مطالعه رهیافت ها و اندیشه های او در کتاب دموکراسی در آمریکا، موید این مطلب است که نظرات و مطالب این کتاب، به طور کلی مورد تایید همعصران او بوده و برخی جوانب احتیاط و درنظر گیری منافع سیاسی در این کتاب، در نظر گرفته شده و تا حد زیادی این بی طرفی درآن رعایت نشده است. دوتوکویل به این مسئله توجه داشت که در ایالات متحده آن زمان، فاصله طبقاتی گروه های ثروتمند از فقرا کمتر از کشورهای اروپایی بود، ولی هرگز پیش بینی نمی کرد که چند دهه بعد از این فاصله در آمریکا، فاصله طبقاتی و اقتصادی آن قدر زیاد می شود که شکاف و جدایی عظیم در بین اقشار مردم پدید می آید.

شاید مطالعات و بررسی دوتوکویل از اوضاع سیاسی و اقتصادی آمریکا، فاقد جامعیت و نگرش کلی بود و او به برخی مسائل و جریان های حاکم بر عرصه اجتماع پرداخته و از بسیاری از حوادث و مسائل غافل مانده است، دوتوکویل به واقعیتی که درآن موقع در آمریکا وجود داشت، توجه نکرد و آن این بود که در این کشور، زمین های وسیع و حاصلخیز بلاصاحبی وجود داشت که افراد قدرتمند و با همت می توانستند، به راحتی در آنها اقامت گزیده و وسایل و ابزارهایی به دست آورده و سرنوشت خود را بهبود بخشند.

در مورد مبحث مساوات، کافی بود که دوتوکویل به این نکته توجه نماید که حتی در ایالات شمالی که بردگی سیاهان در آن لغو گشته بود و در آن مناطقی که از لحاظ نظری این سیاهان حق شرکت در انتخابات را داشتند، اگر فرد سیاهی قصد استفاده از این حق را می کرد، می باید جان خود را از دست می داد. لذا این قوانین به ظاهر در برخی کتب بیان شده بود و در عمل و واقعیت جامعه، افکار عمومی مردم و گروه های سیاسی مانع از آن می شد تا افراد سیاه پوست نیز بتوانند از حقوق سیاسی و اجتماعی خود استفاده نمایند.

دوتوکویل در سال 1849 در یکی از هیئت های دولت که لوئی ناپلئون بناپارت در موقع ریاست جمهوری خود تشکیل داد، به سمت وزیر امور خارجه انتخاب شد، اما به دلیل کودتا از سیاست برکنار شد و در سال 1857 کتابی به نام «رژیم سابق و انقلاب» را نوشت، این اولین بررسی واقعاً علمی درباره انقلاب فرانسه بود و می توان گفت که او با این کتاب، راه را برای دیگر نویسندگان سیاسی فرانسه باز نمود.

تاثیر اندیشه دوتوکویل بر دیگر متفکران اروپایی

دوتوکویل با نوشتن کتاب های خود و بیان عقاید و اندیشه های خود، توانست نظریه پردازان و نویسندگان بعد از خود را متاثر سازد. با اینکه او را در ردیف هواداران لیبرالیسم معرفی می کنند، اما با مطالعه و بررسی اصول لیبرالیسم و مشکلات آن تا حدی دیگر متفکران را در تکوین اندیشه سیاسی غرب هدایت کرد. برای مثال رابرت میخلز و موسکا را در نظریه نخبه گرایی که تطبیقی بر مضمون دیوانسالاری و اندیشه تمرکز اداری است، متاثر نمود. از سوی دیگر بررسی مشکلات دموکراسی توده ای در قالب استبداد اکثریت که اراده فرد را در بستر هماهنگی و با جماعت یکسان شدن کم قدرت می نماید، فردریک نیچه، نویسنده و فیلسوف آلمانی را بر آن داشت تا نظریه ابرمرد در تبارشناسی اخلاق را مطرح سازد.

دوتوکویل با کتاب رژیم سابق و انقلاب الگویی در باب روش نگارش و تحلیل مسائل و جریان های سیاسی و اقتصادی فرانسه از خود به جا گذاشت تا بعدها دیگر متفکران و اندیشمندان فرانسوی، کتاب او را به عنوان الگویی برای نگارش های خود استفاده کنند. این اثر الگویی برای نویسنده و متفکر اروپایی «تن» بود تا با تکمیل و بسط دادن این شیوه، رساله خود «مبانی فرانسه معاصر» را تنظیم نماید.

باید این مسئله را در نظر داشت که دوتوکویل به اصول و آموزه های مسیحی اعتقاد داشت و در عین حال از آن متنفر بود. در باب مسائل و مباحث مربوط به مقایسه انسان دموکراتیک با انسان اریستوکراتیک بعدها توماس کارلایل مورخ انگلیسی و تایلر کلریچ شاعر انگلیسی، این مسئله را ادامه دادند. اندیشه ها و نظریات دوتوکویل در زمینه اثرات دگرگونی های اجتماعی بر تغییر ساختار خانواده اروپایی، بر رویکردهای فردریک لپله، اصلاح طلب فرانسوی تاثیر نهاد و از سوی دیگر بحث جامعه شناسی فردیناند تونیس، جامعه شناس آلمانی را متاثر ساخت. علاوه بر آن امیل دورکهایم، جوامع را بر اساس الگوی مکانیکی و ارگانیکی (نگرش و دیدگاه دوتوکویل) مورد مطالعه قرار می دهد و مطالعات مربوط به این مبحث را تکامل می بخشد.

امتیاز دهی: