تبلیغات
نسل سوخته
دیدگاه () | 1391/05/5 | دسته‌بندی: مذهبی,

"و ماالله بغافل عما تعلمون"

   ویژه ماه مبارك رمضان

"محمدرضا عباس زاده"

قلب ما در قبول و پذیرش حق و هدایت الهی، حالات مختلفی دارد كه از نظر سرسختی و مقاومت، یا نرمی و جاذبیت، قابل تشبیه با سنگ می‌باشد. برخی از سنگ‌ها همچون سنگ خارا نه آبی به خود جذب می‌كنند و نه در اثر تغییرات جوی (باد و باران و یخبندان) تغییر شكل چندانی می‌دهند. سنگهای آذرین معمولاً چنین هستند، امّا بعضی از سنگ‌های رسوبی به دلیل نرمی زیاد قابلیت بیشتری نشان می‌دهند و اسفنج‌وار با تمام حجم خود آب را جذب می‌كنند و به سهولت تغییر شكل و حالت می‌دهند.

نسل سوخته ... دل آدمى و حالات مختلف آن !... محمدرضا عباس زاده

قرآن نیز در مقام مقایسه و تمثیل از این شباهت ظاهری استفاده كرده و با ارائه مثال مجسمی از تفاوت تغییر شكل سنگها در كوه و دشت به دلیل عوامل جوّی، نشان داده است كه قلب آدمی از نظر قساوت و سختی ممكن است از سنگ هم سخت‌تر شود، با این تفاوت كه عامل تغییر شكل در طبیعت، باد و باران و تفاوت درجه حرارت است، و در شریعت، نفس آدمی و هدایت و ارشاد الهی.


این حقیقت را آیه ۷۴ سوره بقره به روشنی و وضوح در سه تصویر مختلف از تغییر شكل سنگها در طبیعت به شرح ذیل بیان كرده‌است:

۱- سنگ‌هائی كه به شدت تأثیرپذیر بوده و به شكل انفجاری نهرهای متعددی از درون خود جاری می‌سازند.


۲- سنگ‌هائی كه حداقل شكاف برداشته و آبی خارج می‌سازند .


۳- سنگ‌هائی كه (به دلیل فرسایش یا یخبندان) از اوج ارتفاعات به پائین می‌غلطند و سقوط و "هبوط" می‌كنند .


حالات فوق مبین این حقیقت است كه سخت‌ترین سنگها هم سرانجام تأثیری از طبیعت می‌پذیرند و تغییر حالتی می‌دهند اما برخی از انسانها در اثر ناسپاسی و انحراف از حق به چنان قساوت و سنگدلی دچار می‌شوند كه قلبشان از سنگ نیز سخت‌تر می‌گردد.


نگاه كنید به آیه مورد نظر:

ثم قست قلوبكم من بعد ذلك فهی كالحجارة او اشدُّ قسوةً و اِنَّ من الحجارةِ لما یتفَجَّرُ منه الانهار و ان منها لما یشّقّق فیخرج منه الـماء و انّ منها لـما یهبط من خشیة الله و ما الله بغافِل عَما تعملون.


سپس دلهای شما بعد از آن سخت شد همانند سنگ یا سخت‌تر از آن، چرا كه از برخی سنگها نهرهای متعدد منفجر و جاری می‌شود و برخی ترك خورده و از شكاف آن آبی جاری می‌شود و برخی نیز از خشیت الهی هبوط می‌كنند و خدا از آنچه می‌كنید غافل نیست.


انسانهای متقی و مقرب درگاه الهی، همچون انبیاء و اولیاء، در برابر هدایت و ذكر حق، چنان منقلب و دگرگون می‌شوند كه انواع علم و حكمت ‌از دامنه وجودشان جاری می‌گردد و آثار حیات معنوی و هدایتشان امت‌ها را تا ابد سیراب می‌كند. پیروان راستین آنها و پیشتازان امت نیز قابل تشبیه به سنگی هستند كه شكاف برداشته و از خلال آن آبی روان می‌گردد . آنها نیز با تأثیر پذیری از پیام رسولان و اعمال صالح خود به مردم خیر و خدمت و احسان و انفاق می‌كنند.


بالأخره سومین گروه كسانی هستند كه اگر منشاء خیر و فایده‌ای نیستند و تشنگی و طلبی را برطرف نمی‌سازند، حداقل از قله غرور و استكبار خود پائین آمده و خضوع و خشوعی در برابر حق نشان می‌دهند و از منیّت و مستی غرور دست بر می‌دارند.


تمثیل فوق از تركیب حالات مختلف سنگها در طبیعت با عكس‌العمل و بازتاب درونی دل آدمی در برابر حق، تصویر زیبائی ساخته است كه برای اهل بصیرت بس تماشائی است. بخصوص نسبت دادن هبوط از بلندی یا خشیت الهی، كه مخصوص موجودات ذی‌شعور است، به سنگ و كوه ،كه ظاهراً شناخت و شعوری ندارند، برای همین است كه متكبران را از اوج افتخارات و قله غرور آنها به نیروی "خشیت الهی" به دامان تواضع و فروتنی فرود آورد.


 نتیجه‌گیری نهائی: "و ماالله بغافل عما تعلمون" (خدا از آنچه می‌كنید غافل نیست) نیز با ظرافتی شگفت حواس خواننده یا شنونده را از استعاره و تمثیل به عالم واقعیات و عملكرد انسان متوجه می‌سازد تا از طبیعت درس توحید بگیرد.


قرآن در فرازی دیگر و درست در جهت معكوس مثال فوق، از مؤمنانی یاد می‌كند كه با شنیدن حدیث زیبای حق (آیات قرآن) و تأثیر پذیری از پیام رسولان و خشیت خدائی، موی بر اندامشان راست گردیده پوست و دلشان به سوی یاد خدا "نرم" می‌گردد و با تمام وجود هدایت را جذب می‌كنند:

الله نزّل احسن الحدیث كتاباً متشابها مثانی تقشعر منه جلود الذین یخشون ربـهم ثم تلین جلودُهُم و قلوبهُمُ الی ذكر الله ... (سوره زمر آیه۲۳ )

خداوند نیكوترین پیام تازه ،كتابی متشابه و هماهنگ، نازل كرده است كه (از تلاوت آن)پیكر كسانی كه از خدا خشیت دارند به لرزه می‌آید و سپس پوستها و دلهایشان برای پذیرش هدایت نرم و آماده می‌گردد.


تقابل قساوت (سخت‌دلی و عناد با حق) و نرم‌دلی ناشی از خشوع را در آیه دیگری به نمایش گذارده است كه بس هشدار دهنده و بیدارگر است:

الم یأن اللذین آمنوا ان تخشع قلوبـهم لذكر الله و ما نزل من الحق و لا یكونوا كالذین اوتوا الكتاب من قبل فطال علیهم الامد فقست قلوبـهم و كثیرٌ منهم فاسقون. (حدید آیه۱۶)


آیا برای مؤمنان وقت آن نرسیده است كه دلهایشان به یاد خدا و حقیقتی كه نازل شده خاشع گردد و چون كسانی از اهل كتاب در زمانهای گذشته نباشند كه به دلیل طولانی شدن روزگار بر آنها دلشان سخت شد و بسیاری از آنها فاسق گشتند.

امتیاز دهی: